Numer katalogowy: 9

Tadeusz Kantor(1915-1990)

Les personnages et les objets, 1972

olej / płótno
100 × 80 cm
sygnowany, datowany i opisany na odwrociu p.g.: T. Kantor |
Kraków | 7, 1972 | „Les personnages | et les objets”
na odwrociu na płótnie papierowa nalepka wywozowa z datą
10 I 73, na blejtramie papierowa nalepka z opisem: [nieczytelne]
1067A | T. KANTOR | „LES PERSONNA | GES | ET LES | OBJETS”

Praca posiada certyfikat autentyczności podpisany przez Lecha
Stangreta.

Estymacja: 750 000-850 000 PLN ●

Cena wylicytowana: 500 000 PLN *

Tadeusz Kantor to jeden z najważniejszych polskich twórców awangardowych
XX wieku. Był malarzem, rysownikiem, scenografem, reżyserem
i teoretykiem sztuki, a także wybitnym reformatorem teatru. Tuż
przed wojną, w latach 1934–1939 studiował na krakowskiej Akademii Sztuk
Pięknych, w pracowniach Władysława Jarockiego i Karola Frycza. W czasie
okupacji założył Podziemny Teatr Niezależny, gdzie wystawił inscenizację
„Balladyny” Juliusza Słowackiego (1943) i „Powrotu Odysa” Stanisława
Wyspiańskiego (1944). Współtworzył Grupę Młodych Plastyków, a w 1948
roku współorganizował I Wystawę Sztuki Nowoczesnej w Krakowie, najważniejsze
wydarzenie artystyczne przed wprowadzeniem doktryny socrealizmu.
W 1950 roku, na cztery lata, wycofał się z oficjalnego życia
artystycznego, by powrócić do niego w 1955 roku. Założył wówczas (wraz
z Marią Jaremą i Kazimierzem Mikulskim) Teatr Cricot 2 – kontynuację
przedwojennego Teatru Artystów Cricot, prowadzonego przez Józefa
Jaremę. Dwa lata później reaktywował również działającą w latach 30.
Grupę Krakowską.
Z Teatrem Cricot 2, bazując na sztukach Stanisława Ignacego Witkiewicza,
realizował w kolejnych spektaklach Teatr Autonomiczny („Mątwa”,
1956), Teatr Informel („W małym dworku”, 1961), Teatr Zerowy („Wariat
i zakonnica”, 1963), Teatr Happeningowy („Kurka wodna”, 1967), Teatr
Niemożliwy („Nadobnisie i koczkodany”, 1973). Wówczas też rozpoczął
poszukiwania własnego języka malarskiego – w końcu lat 50. i na początku
60. poddał się automatycznemu zapisowi sztuki informel, która stawała się
niezwykle popularna na Zachodzie. Na wystawie w warszawskiej Galerii
Po prostu i inauguracji Galerii Krzysztofory w Krakowie Kantor po raz
pierwszy zaprezentował abstrakcyjne kompozycje, które na stałe zmieniły
bieg rodzimej sztuki.
Na początku lat 60. Tadeusz Kantor wcielał w życie autorską ideę ambalaży,
polegająca na opakowywaniu przedmiotów codziennego użytku i włączanie
ich w kompozycję obrazu. Od 1965 roku współpracował z Galerią Foksal i zrealizował wówczas szereg akcji performatywnych, m.in. „Panoramiczny happening morski” (1967), „Lekcja anatomii wedle Rembrandta” (1968),
„Multipart”, (1970–71). W 1975 roku ogłosił manifest Teatru Śmierci, realizując
legendarny spektakl „Umarła klasa”. W latach 80. pokazał z Teatrem
Cricot 2 kolejne słynne spektakle: „Wielopole, Wielopole” (1980), „Niech
sczezną artyści” (1985) i „Nigdy tu już nie powrócę” (1988).
Pod koniec lat 80. powrócił do malarstwa figuratywnego – stworzył m.in.
wymowny cykl obrazów „Dalej już nic”, w których dokonał rozrachunku
z własnym życiem i twórczością.
Prezentowana praca powstała w 1972 roku, w dojrzałym okresie twórczości
malarskiej Tadeusza Kantora. Artysta miał już ugruntowaną pozycję
w polskim i zagranicznym świecie sztuki, którą zdobył dzięki pionierskim
realizacjom informelowym oraz działaniom na pograniczu happeningu,
performansu i malarstwa. W 1964 roku Kantor zaczął realizować pierwsze
ambalaże, czyli malarskie „opakowania” przedmiotów codziennego
użytku. Według artysty gest osłonięcia obiektu miał na celu jego odzyskanie
dla sztuki, ale też bardzo szybko stał się narzędziem kompromitacji
wysokiej kultury. Według Marka Świcy „Kantor pojmował ideę ambalaży
bardzo szeroko, eksploatując ją niemal do końca życia w malarstwie”.
Prezentowana praca jest tego najlepszym przykładem. Kantor powtórzył
w niej układ znany z najpopularniejszych ambalaży z parasolem – zamiast
rzeczywistego, zakrytego jasną powłoką farby przedmiotu, wykonał jego
malarskie odwzorowanie, łącząc je z abstrakcyjną przestrzenią i realistycznym,
szkicowym portretem, przywołującym na myśl projekty kostiumów
do jego spektakli.
W drugiej połowie lat 60. powstawały najsłynniejsze ambalaże Kantora,
łączące w sobie przedmioty i portrety, często pełnopostaciowe, rozczłonkowane,
przywodzące na myśl Nową Figurację. Hanna Ptaszkowska pisała
o nich:
„Możliwością, która może równie fascynować, jak gra realnego
z iluzją, jest zdolność wydzielenia przez obraz własnej substancji
– substancji, która nie ma już wiele wspólnego z tzw. materią
malarską. Jest to reaktywowana materia ciała ludzkiego, ciała,
które w przypadku Kantora stało się najbardziej rewelacyjną,
szokującą i perwersyjną wersją ambalażu. […] Co jest najbardziej
zadziwiające – to fakt, że obrazy te osiągnęły ekspresję właściwą
portretom, osiągnęły ludzką wymowę – zróżnicowany i sugestywny
wyraz. Najsubtelniejsze treści psychiczne zdołały wydobyć
się na zewnątrz, mimo że tak starannie zostały ukryte – tak
nieodwracalnie, zdawałoby się, pogwałcone. A więc, raz jeszcze,
i to w najbardziej nieoczekiwany sposób, sprawdziła się fascynująca
możliwość, którą odkrył Kantor w zjawisku – ambalaż.” *
Kantor rozszerzył działania ambalażowe na performatywne działania
z aktorami – oplatał ich sylwetki taśmami papieru, tkaninami, fragmentami
rozdartego płótna, tworząc działania z pogranicza sztuk wizualnych
i teatru.
* Hanna Ptaszkowska, Kim jest Tadeusz Kantor?, „Twórczość” 7
(1968), s. 120.

ul. Złota 48/54
00-120 Warszawa
budynek Hotelu Mercure
(wejście od pasażu za budynkiem „Złota 44”)