Numer katalogowy: 7

Marian Konarski1909–1998

Ślepcy, 1954

olej, płótno; 64 × 125 cm, sygnowany p.d. „M. Konarski 54”, na odwrocie autorski napis: „54 „ŚLEPCY” oraz nalepka z wystawy w Muzeum Okręgowym w Toruniu

reprodukowany:
• Marian Konarski (1909–1998). Szczepowy Rogatego Serca
– malarstwo, rzeźba, rysunek, katalog wystawy, Muzeum
Okręgowe w Toruniu, red. nauk. A. Kroplewska-Gajewska,
Toruń, 2015 r., kolorowa reprodukcja na tylnej części okładki.
• Zapomniani mistrzowie, Łukasz Radwan, „Wprost”, nr 26,
2008, s. 110–111.
• Z Konarskim przez dziesięciolecia, Agata Niebudek, „Gazeta
Kielecka”, 20.01.1994

wystawiany:
• Marian Konarski (1909–1998). Szczepowy Rogatego Serca –
malarstwo, rzeźba, rysunek, Muzeum Okręgowe w Toruniu,
2015

Estymacja: 30 000–50 000 zł ●

Cena wylicytowana: 40 000 zł

Zauważyłem, że nie mam szczęścia nigdy dopasować się do fali. Zawsze jakoś nie w porę. Ale jednak zawsze – za wcześnie. Bo przecież przez kilkadziesiąt lat trwając w stylu malarstwa treściowo-wyrazowego przeczekałem koloryzm, abstrakcjonizm, konceptualizm, aż przyszło coś w rodzaju malarstwa treściowego, to znaczy surrealizm. (…) Nie mam szczęścia, aby ktoś mnie zauważył jako tego, który samodzielnie wyprzedza wszystkie kierunki w swoim osobistym rozwoju.[1]

Malarz, rysownik rzeźbiarz i poeta. W 1928 roku rozpoczął studia na Wydziale Malarstwa krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Już od pierwszych miesięcy nauki sprzeciwiał się akademickiej manierze nauczania, która jego zdaniem, zabijała wyobraźnię i zdolność do pielęgnowania własnej inwencji twórczej. W 1929 roku do Krakowa przybył Stanisław Szukalski – mieszkający na stałe w Kalifornii artysta, który zajadle kontestował współczesną sobie sztukę i marzył o Polsce opartej na tradycji prasłowiańskiej. Jego wystawa Cechu Jednoróg w Pałacu Sztuki w Krakowie wzbudziła wówczas ogromne zainteresowanie – zwłaszcza wśród młodych studentów ASP. Podczas otwarcia ekspozycji Szukalski wygłosił płomienne przemówienie wzbudzając ferment w środowisku artystycznym, które nazwał zbiorem pasożytów i nieuków szerzących kłamliwą estetykę ukształtowaną pod wpływem obcej kultury.

Wystąpienie spowodowało konflikty na uczelni. Marian Konarski (wraz z dwoma innymi studentami) został usunięty z uczelni za swoje publiczne poparcie dla Szukalskiego. W porozumieniu z Konarskim Szukalski zaczął skupiać wokół siebie grupę uczniów, którzy mieli podjąć walkę o stworzenie prawdziwego oblicza sztuki polskiej przeciwko dekadencji sztuki kosmopolitycznej. W 1930 roku oficjalnie został zarejestrowany Szczep Szukalszczyków herbu Rogate Serce, gdzie pod egidą Mistrza młodzi twórcy zaczęli ćwiczyć głównie rysunek. Źródeł inspiracji poszukiwali w kulturze dawnej słowiańszczyzny. Jako pierwszy szczepowy Konarski funkcjonował pod pseudonimem artystycznym Marzyn z Krzeszowic.

Marian Konarski zdawał sobie sprawę z niebezpieczeństwa dominacji stylu Szukalskiego w Szczepie starając się szukać, w ramach metody pracy Mistrza, własnej drogi. Fascynacja Konarskiego poezją sprawiła, że wbrew zaleceniom Szukalskiego, zaczął przenosić ją na grunt plastyczny. W latach 1930-1931 powstawały nieduże, narracyjne gwasze o literacko-nostalgicznej poetyce osadzone w estetyce surrealizmu, jednak środki wyrazu, których artysta używał w tym czasie zdecydowanie bardziej zbliżają go do stylu późniejszych ekspresjonistów niemieckich. Między tymi dwiema estetykami Konarski będzie balansował przez cały okres swojej pracy twórczej.

W 1932 roku odstępstwa Konarskiego od obowiązującej w Szczepie tematyki i stylistyki stają się na tyle znaczne, że artysta postanawia wystąpić z grupy. Od tego czasu jego osobisty styl wyraźnie się ugruntowuje. Nie rezygnuje z poetyckiej estetyki, ale odchodzi od małoformatowych rysunków na rzecz malarstwa olejnego. Stosuje skomplikowane alegorie i metafory, używa silnie kontrastujących barw. W tym czasie powstają też geometryczne projekty fantazyjnych budynków. We wrześniu 1939 roku angażuje się w działalność ruchu oporu, do końca wojny tworzy niewiele. Po 1945 roku wraca do pracy artystycznej do swojego repertuaru tematów dołączając fascynacje treścią o narodowym i moralizatorskim zabarwieniu. Zaczyna malować także autoportrety w stylu syntetycznego realizmu.

Obraz Ślepcy pochodzący z 1954 roku tematycznie jest nietypowy dla twórczości Konarskiego. Płótno, kompozycyjnie przypominające monumentalne freski, przedstawia groźną wizję krwiożerczego kapitalizmu. Przestrzeń wypełniona jest przez multiplikacje charakterystycznej figury milionera o fizjonomii zbliżonej do wizerunku Adolfa Hitlera. Z prawej strony kompozycji mężczyźni odziani są w stroje militarne, po lewej natomiast kneblują przedstawiciela klasy pracującej. Intensywna czerwień twarzy kontrastuje z ciemnym, zielonkawym tłem.

[1] M. Konarski, Przeczekałem koloryzm, abstrakcjonizm, konceptualizm…, autobiografia z lat 1975-1980 w: Marian Konarski (1909-1998). Szczepowy Rogatego Serca – malarstwo, rzeźba, rysunek, katalog wystawy, Muzeum Okręgowe w Toruniu, red. nauk. A. Kroplewska-Gajewska, Toruń, 2015 r., s. 37.

ul. Złota 48/54
00-120 Warszawa
budynek Hotelu Mercure
(wejście od pasażu za budynkiem „Złota 44”)